*İSVEÇ’TE BELEDİYE OTOBÜSLERİ TEZEKLE ÇALIŞIYOR!
*TEZEK Mİ YAKSAK, GÜBRE Mİ YAPSAK
YAPAN DA, KULLANAN DA KALMADIYSA
* TEZEK,YAKILARAK SİNEK VEYA ARILARIN UZAKLAŞTIRILMASINDA KULLANILABİLİR
*ANADOLU’DAKİ TEZEK-KERME-YAPMA HİZMETİ KADINLARIN ESERİDİR,
“TEZEK” “KERME” “YAPMA”
Çocukluğumuzun ilginç hatıralarından birisi de tezek, kerme, yapma’dır.
KERPİÇ: Sabahın erken saatlerinden yayılmaya gönderilen sığırlar, gün batmadan dönerler. Yayılıma gidip, gelen sığırların dışkıları eve getirilip, ahır veya samanlığın bir köşesinde ya da avluda toplanıp bir yere yığılır.
Sonra dışkıların içerisine saman karıştırılarak bazan kasnağa basarak “tezek”, bazan da sanki hamur gibi açarak kaplumbağa sırtı şekline getirip “yapma” yapılırdı.
Yapmayı çabuk kurusun diye kerpiç duvara yapıştırılırdı. Tezekleri ise itinayla kasnak kalıbından çıkarır ve kenar yerlerde kurumaya bırakılır. Kuruyan tezekleri özenle ve aralarına boşluk bırakarak yuvarlak daireler hâlinde üst üste yığılır.
TEZEK: Tezeğin günlük hayatın içerisinde ısınma, ısıtma, barınma alanlarında kullanıldığı bilinen bir gerçektir.
Ekinlerin büyütülmesinde, evin ısıtılmasında, yemeğin pişirilmesinde, ev ve barınakların yapılmasında, yakılıp cam kenarına konularak sineklerin uzaklaştırılmasında, yeri geldikçe duvara sıva yapımında kullanılmasında, bir kısım bakteri, arkeolojik buluntulardan anlaşıldığı kadarıyla tohum ve botanik malzemelerin muhafaza edilerek sonraki nesillere nakledilmesinde, muhtemelen insanlık tarihinden öncesi hayata dair bilgilerin hayvan dışkısı içerinde saklanarak taşınmasında, yüzyıllardır hayat ve edebiyatımıza konu olan tezek hakkında ne denilse hakkıdır.
Anadolu’daki tezek-kerme-yapma hizmeti kadınların eseridir, ihtiyaç oldukça güçleri yetmediğinde erkekler yardımcı durumundadırlar.
Yuvarlak şekil alması için kasnağın içerisine doldurulan dışkılar, ayaklar ile basıldığı için “basma”; daha pratik olması noktasında elle yapıldığı için “yapma”; ahırda kuruyarak sertleşip kalınlaşarak tabaka halinde olması ile “kerme” isimleri ile ama genel olarak hemen hepsini temsil eden “tezek” ismiyle anılan tezek, dün de bugün de yarın da hayatımızın vazgeçilmezlerinden olarak devam ediyor. (Mehmet Çetin)
KERME: Kurumuş hayvan gübresi, tezek. Ahırda kıyıda kenarda kuruyarak sertleşen ve kalıplar halinde sökülen kermenin yakılması sertliğinden dolayı zor ama yakıldığında da geç soğur.
Kermenin iyisi koyun gübresinden olur. Aylarca gece veya belli dönemlerde gündüz ahırda veya avluda beslenen küçük-büyükbaş hayvanların gübrelerinin kalınlığı 5-10 cm´ye ulaştığı zaman, hayvanların olmadığı bir zaman bel´le (küreğin sivri olanı) hayvanların sürekli tepeleyerek sıkıştırdığı gübre yığını kalıplar halinde kesilir ve gecgere ile güneş görecek bir yere kuruması için sıra sıra dizilir... (Veli Altınkaya)
TEZEK- Hidayet Gedik
Tezek deyip geçmeyin. Gurbet ele göçmeyin
Mis gibi kokusu var. Burun büküp kaçmayın
Sürgündeyim yolum uzak. Her adımda bin bir tuzak
Sivrisinek sardı beni. Nerde kaldın canım tezek
Doğu’da bir ilçede resmi bir kuruluş yakacak olarak tezek yakıyormuş o kurumdan da resmi yazıyla yakılan yakıtın kalorisi istenmiş. Kurum amiri düşünüyor ne yazayım tezeğin kalorisini araştırmış bulamamış.
Cevap yazıyor : "Yaktığımız b..tur kalorisi yoktur."
İran’ın Aliabad bölgesindeki insanların komşularıyla bir bardak sütü kolaylıkla takas ettiklerini, ancak iş tezeğe gelince takasın söz konusu değildir.
Çimento üretimi için; maden ocaklarından temin edilen kalker, kil, demir cevheri ve alçıtaşı maddelerine ihtiyaç vardır. Tezek külü de bu alternatif malzemelerden bir tanesidir. Tezek dünyanın birçok yerinde gübre ve yakıt olarak kullanılmaktadır. Tezek malzemesinin yüksek sıcaklık fırınlarında
kalsine edilmesi sonucunda üretilen tezek külünün, çimento ve beton içerisinde kullanılabilirliğine yönelik çalışmalar ise devam etmektedir.
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Yusuf Tahir Altuncı, Cenk Öcal- Fen Bilimleri Dergisi 2021
TEZEK EVLER Çevreye herhangi bir zararlı etkisi olmayan, düşük maliyetli ve doğal kaynaklar kullanılarak yapılan evlere olan istek son zamanlarda artmaya başladı.Tezek evler de bunlardan birisi oldu.
İSVEÇ’TE BELEDİYE OTOBÜSLERİ TEZEKLE ÇALIŞIYOR! İsveç’te Çiftliklerden toplanan sığır dışkıları, tarımsal atıklar, yemek artıkları oksijensiz ortamda bakteriler tarafından sindirilmesinden 2/3 oranında metan, 1/3 oranında karbondioksit ve yan ürün olarak da bol miktarda organik gübre biyogaz elde edilmekte.
Derleyen Nezir Ötegen
