DEVELİ 1905 ERMENİ AYAKLANMASI
LİDERİ: “MADAM SERUPİ”TARİHSEL YÖNDEN ARAŞTIRMAYA KONU OLDU.Tarih Okulu Dergisi 2024 yılı Aralık ayı sayı 73 de
Selçuk KILINÇ2 & Metin KOPAR
tarafından incelenerek yayınlanmıştır.Develi tarihi ile ilgili bu tarihi araştırmada
Emeği geçen katkısı olan herkese teşekkür ediyoruz DEVELİDE ERMENİ AYAKLANMALARIDeveli’de ilk Ermeni ayaklanma girişimi 1893, 1895 ve 1896 tarihlerinde tespit edilmiştir. Develi’de kurulan Hınçak ve Nubar Cemiyetleri bu ayaklanmaların
öncülüğünü yapmışlardır. 1893 tarihindeki ayaklanma Hınçak Cemiyeti tarafından düzenlenen Yafta Olayı ile başlamaktadır. 6 Ocak 1893 tarihinde camiler ve Hükümet
Konağı’na yaftalar asılmaya başlanmıştır. 1894’te Yafta Olayları’nın etkisinin Develi’de
halen devam ettiği görülmektedir. 1896 Ermeni ayaklanmalarında Müslümanlardan 2 ölü
4 yaralı, Ermenilerden ise 27 ölü 10 yaralı şeklinde sonuçlanmıştır. Ayrıca olaylarda 24
ev de yanmıştır.
İkinci Ermeni Ayaklanmaları,
1905 ayaklanması olarak bilinir.
Develi’nin Everek semtinin Kilise Mahallesi’nde Ermeni cemaatinden Haci Rehde ve Serupi isimli iki Ermeni şahıs çarşıdaki Ermenilere, “cuma günü bir olayın olacağını bundan dolayı Ermeni esnaflara dükkânlarını kapatmaları gerektiğini duyurmuşlar” ve buna ikna olan Ermeniler dükkânlarını kapatıp evlerine gitmişlerdir. Bu kışkırtıcılardan
özellikle Serupi’nin kadın olması ve daha sonra bomba yapım faaliyetlerinde de kendini
göstermesi oldukça dikkat çekicidir. Üçüncü Ermeni Ayaklanması ise en kanlı dönem olan 1915 ayaklanmasıdır. Bu dönemde Ermeniler, Osmanlının savaşa girmesini fırsat
bilerek bomba yapımı işlerine girerek en kanlı sahnelerde yer almışlardır. Ayrıca
ayaklanma girişimindeki Ermenilerin faaliyetlerinin tarihsel sürecine değinilmiş,
ayaklanan Ermenilerin kimler olduğu, ayaklanmalarda kimlerin etkili olduğu ve
nerelerden destek alındığı gösterilmiştir. Çalışma için arşiv incelendiğinde çok farklı
kişileri de gözlemlemiş olduk. Bu kişiler içerisinde özellikle bir bayan terörist 1905 yılları
için dikkate değerdir. Madam Serupi adlı şahıs bu çalışmada Develi’de ayaklanmayı
yönetmesi ve şehrin merkezindeki dükkânları kapattıracak kadar etkili bir kişilik olması bakımından inceleme konusu olmuştur. Serupi’nin kadın olması komiteci ve cemiyetçi faaliyetlerde sık
karşılaşılan bir durum olmaması bakımından dikkat çekicidir. Madam Serupi,
şehir merkezindeki dükkânları kapattırarak halkı birbirine düşürmeye çalışmıştır. Dükkân kapama eylemi, bir terör faaliyeti olarak literatürde yerini alan bir
vakadır. Serupi, bu girişimi ile Ermeniler üzerinde nasıl bir etkiye sahip olduğunu
da göstermektedir. Özetle Serupi, hem dükkân kapama
eyleminde hem de bomba yapımında karşımıza çıkmıştır. 1905 olaylarının
yargılaması ise 1916 yılında tamamlanmıştır. Madam Serupi, müntesibi ve elebaşı olduğu eylemler ve terör faaliyetleri neticesinde Osmanlı Devleti hukuk kuralları çerçevesinde cezalandırılmıştır.Kaynak:Tarih Okulu Dergisi 2024 yılı Aralık ayı sayı 73
Selçuk KILINÇ2 & Metin KOPARDerleyen Nezir Ötegen 4.1.2024 Develi
LİDERİ: “MADAM SERUPİ”TARİHSEL YÖNDEN ARAŞTIRMAYA KONU OLDU.Tarih Okulu Dergisi 2024 yılı Aralık ayı sayı 73 de
Selçuk KILINÇ2 & Metin KOPAR
tarafından incelenerek yayınlanmıştır.Develi tarihi ile ilgili bu tarihi araştırmada
Emeği geçen katkısı olan herkese teşekkür ediyoruz DEVELİDE ERMENİ AYAKLANMALARIDeveli’de ilk Ermeni ayaklanma girişimi 1893, 1895 ve 1896 tarihlerinde tespit edilmiştir. Develi’de kurulan Hınçak ve Nubar Cemiyetleri bu ayaklanmaların
öncülüğünü yapmışlardır. 1893 tarihindeki ayaklanma Hınçak Cemiyeti tarafından düzenlenen Yafta Olayı ile başlamaktadır. 6 Ocak 1893 tarihinde camiler ve Hükümet
Konağı’na yaftalar asılmaya başlanmıştır. 1894’te Yafta Olayları’nın etkisinin Develi’de
halen devam ettiği görülmektedir. 1896 Ermeni ayaklanmalarında Müslümanlardan 2 ölü
4 yaralı, Ermenilerden ise 27 ölü 10 yaralı şeklinde sonuçlanmıştır. Ayrıca olaylarda 24
ev de yanmıştır.
İkinci Ermeni Ayaklanmaları,
1905 ayaklanması olarak bilinir.
Develi’nin Everek semtinin Kilise Mahallesi’nde Ermeni cemaatinden Haci Rehde ve Serupi isimli iki Ermeni şahıs çarşıdaki Ermenilere, “cuma günü bir olayın olacağını bundan dolayı Ermeni esnaflara dükkânlarını kapatmaları gerektiğini duyurmuşlar” ve buna ikna olan Ermeniler dükkânlarını kapatıp evlerine gitmişlerdir. Bu kışkırtıcılardan
özellikle Serupi’nin kadın olması ve daha sonra bomba yapım faaliyetlerinde de kendini
göstermesi oldukça dikkat çekicidir. Üçüncü Ermeni Ayaklanması ise en kanlı dönem olan 1915 ayaklanmasıdır. Bu dönemde Ermeniler, Osmanlının savaşa girmesini fırsat
bilerek bomba yapımı işlerine girerek en kanlı sahnelerde yer almışlardır. Ayrıca
ayaklanma girişimindeki Ermenilerin faaliyetlerinin tarihsel sürecine değinilmiş,
ayaklanan Ermenilerin kimler olduğu, ayaklanmalarda kimlerin etkili olduğu ve
nerelerden destek alındığı gösterilmiştir. Çalışma için arşiv incelendiğinde çok farklı
kişileri de gözlemlemiş olduk. Bu kişiler içerisinde özellikle bir bayan terörist 1905 yılları
için dikkate değerdir. Madam Serupi adlı şahıs bu çalışmada Develi’de ayaklanmayı
yönetmesi ve şehrin merkezindeki dükkânları kapattıracak kadar etkili bir kişilik olması bakımından inceleme konusu olmuştur. Serupi’nin kadın olması komiteci ve cemiyetçi faaliyetlerde sık
karşılaşılan bir durum olmaması bakımından dikkat çekicidir. Madam Serupi,
şehir merkezindeki dükkânları kapattırarak halkı birbirine düşürmeye çalışmıştır. Dükkân kapama eylemi, bir terör faaliyeti olarak literatürde yerini alan bir
vakadır. Serupi, bu girişimi ile Ermeniler üzerinde nasıl bir etkiye sahip olduğunu
da göstermektedir. Özetle Serupi, hem dükkân kapama
eyleminde hem de bomba yapımında karşımıza çıkmıştır. 1905 olaylarının
yargılaması ise 1916 yılında tamamlanmıştır. Madam Serupi, müntesibi ve elebaşı olduğu eylemler ve terör faaliyetleri neticesinde Osmanlı Devleti hukuk kuralları çerçevesinde cezalandırılmıştır.Kaynak:Tarih Okulu Dergisi 2024 yılı Aralık ayı sayı 73
Selçuk KILINÇ2 & Metin KOPARDerleyen Nezir Ötegen 4.1.2024 Develi
